Γυμνάσιο

Πνεύματα

Ἀλλὰ ποιό ἀπὸ τὰ δύο πνεύματα;

Δύο τινά: πρῶτον, οἱ πιὸ πολλὲς λέξεις παίρνουν ψιλή· δεύτερον, αὐτὲς ποὺ παίρνουν δασεία εἶναι μὲν ἀριθμητικὰ λιγότερες ἀλλὰ δὲν παύουν νὰ εἶναι πολὺ σημαντικὲς καὶ συχνὲς λέξεις τῆς ἑλληνικῆς γλώσσας.

Γιὰ παράδειγμα, δασύνονται:

  • οἱ ἄτονες λέξεις οἱαἱὡς·
  • οἱ σύνδεσμοι καὶ ἀντωνυμίες ποὺ ἀρχίζουν ἀπὸ ὄμικρον: ὅπουὅπωςὅποτεὅτανὅτιὅ,τιὅποιοςὅσος, κ.λπ.·
  • τὰ ἀριθμητικὰ ἕναςἕξιἑπτάἑκατό.

Καὶ ἕνας ἀπαραβίαστος (τουλάχιστον ὅσον ἀφορᾶ στὰ νέα ἑλληνικὰ) κανόνας: ὅλες οἱ λέξεις ποὺ ἀρχίζουν ἀπὸ ὕψιλον παίρνουν δασείαὕπνοςὕληὕμνοςὕστεραὑγεία, κ.λπ.

.

Α

Ε

Η

Ι

Ο

Υ

Ω

ἁβρός

ἑαυτός

ἥβη

ἱδρύω

ὁδηγός

Υἱοθετῶ

ὡς

ἅγιος

ἕβδομος

ἡγεμόνας

ἱδρώτας

ὁδός

Υἱοθεσία

ὥρα

ἁγνός

Ἕβρος

ἡγούμενος

ἱερός

Ὁλλανδία

Υἱοθέτηση

ὡρολόγι

Ἅδης

ἑδώλιο

ἡδονή

Ἱερουσαλήμ

ὁλόκληρος

 

ὡροδείκτης

ἀδρός

ἕδρα

ἡλικία

ἱκανός

ὅλος

 

ὡραῖος

αἷμα

εἵλωτας

ἥλιος

ἱκετεύω

ὁμάδα

 

ὥριμος

Αἷμος

εἱμαρμένη

ἡμέρα

ἱμάτιο

ὁμαλός

 

ὥστε

αἵρεση

εἱρκτή

ἥμερος

ἱππικό

ὅμηρος

 

 

αἱρετός

εἱρμός

ἡμεδαπός

Ἱποκράτης

Ὅμηρος

 

 

ἁλάτι

Ἑκάβη

ἡμι-

ἱππότης

ὁμιλία

 

 

Ἁλιάκμονας

Ἑκάτη

ἡνίοχος

ἱστορία

ὅμιλος

 

 

ἁλιεία

Ἕκτορας

ἥπατα

ἱστός

ὁμίχλη

 

 

Ἁλικαρνασσός

Ἑλένη

Ἥρα

 

ὅμοιος

 

 

ἁλίπαστος

ἕλικας

Ἡρακλῆς

 

ὅμως

 

 

ἁλίπεδο

Ἑλικώνας

Ἡρόδοτος

 

ὅπλο

 

 

ἅλμα

ἕλκος

ἥρωας

 

ὅποιος

 

 

Ἁλόνησος

ἑλκύω

Ἡσίοδος

 

ὁποῖος

 

 

ἁλτῆρες

Ἕλλη

ἥσυχος

 

ὁπότε

 

 

ἁλυκή

Ἕλληνας

ἥττα

 

ὅπου

 

 

ἁλυσσίδα

ἕλος

Ἥφαιστος

 

ὅπως

 

 

ἁλώνι

ἑνώνω

 

 

ὅραση

 

 

ἅλωση

ἑξῆς

 

 

ὁρίζω

 

 

ἅμα

ἕρμαιο

 

 

ὅριο

 

 

ἁμάξι

ἑρμηνεύω

 

 

ὅρκος

 

 

ἁμαρτάνω

Ἑρμῆς

 

 

ὅρμος

 

 

ἅμιλλα

Ἑρμιόνη

 

 

ὁρμῶ

 

 

ἁπαλός

ἕρπω

 

 

ὅρος (ὁ)

 

 

ἁπλός

ἑσμός

 

 

ὅσιος

 

 

ἅρμα

ἑσπερινός

 

 

ὅσος

 

 

ἅρμη

ἑστία

 

 

ὅταν

 

 

ἁρμόζω

ἑστιατόριο

 

 

ὅτι

 

 

ἁρμός

ἑταῖρος

 

 

ὅ,τι

 

 

ἁρπάζω

ἕτοιμος

 

 

 

 

 

ἁφή

εὑρετήριο

 

 

 

 

 

ἁψίδα

 

 

 

 

 

 

ἁψίθυμος

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Ἐὰν δὲν ξέρετε ἂν μιὰ λέξη δασύνεταιδοκιμάστε νὰ τῆς προσθέσετε κάποιο συνθετικὸ ποὺ νὰ τελειώνει μὲ πτ  κἊν αὐτὸ γίνει φθ χ ἀντίστοιχατότε  λέξη δασύνεται. Ὀνομάζουμε μάλιστα τὰ σύμφωνα αὐτὰ «δασέα»· ἄλλωστε καὶ οἱ ξένοι ποὺ μεταγραμματίζουν τὰ ἑλληνικὰ ὡς: π→p τ→t κ→c προσθέτουν ἕνα h γιὰ τὰ ἀντίστοιχα δασέα σύμφωνα: φ→ph θ→th χ→ch.

 

 Τὰ Δίχρονα.

Τὸ α, ι, υ λέγονται δίχρονα φωνήεντα.

α. Τα δίχρονα α, ι, υ στὴν παραλήγουσα τῶν ουσιαστικών είναι βραχύχρονα. Εξαιρείται τὸ Κωνσταντίνος.

β. Τὰ δίχρονα α, ι, υ στὴν παραλήγουσα τῶν επιθέτων είναι βραχύχρονα.

γ. Τὸ (α) στὴ λήγουσα τῶν αρσενικών καὶ θηλυκών ονομάτων (ουσιαστικών καὶ τῶν επιθέτων) είναι μακρό.

δ. Τὸ (-α) στὴ λήγουσα τῶν ουδέτερων ονομάτων είναι βραχύχρονο.

ε. Τὸ (-α) στὴ λήγουσα τῶν ουδέτερων ονομάτων (ουσιαστικών καὶ επιθέτων) καὶ τῶν ουδετέρων αντωνυμιών είναι βραχύ.

στ. Τὸ (-α) στὴ λήγουσα τῶν επιρρημάτων εἶναι βραχύ.

ζ. Τὸ άτονο (-α) στὴ λήγουσα τῆς οριστικής τῶν ρημάτων είναι βραχύ.

η. Τὸ (-α) στὴ λήγουσα τῶν ρημάτων, ὅταν τονίζεται, εἶναι μακρόχρονο.

θ. Τὸ ἄτονο (-α) στὴ λήγουσα τῆς προσταχτικής τῶν ρημάτων είναι μακρό.

ι. Τὸ (α) στὴν παραλήγουσα τῶν ρημάτων είναι βραχύ. Εξαιρούνται καὶ ἔχουν τὸ (α) μακρὸ στὴν παραλήγουσα:

Οἱ καταλήξεις τοῦ ενικό: -ᾶμαι, -ᾶσαι, -ᾶται.

Οἱ καταλήξεις τοῦ πληθυντικοῦ: -ᾶμε, -ᾶτε, -ᾶνε.

ια. Τὸ (-ι) στὴ λήγουσα τῶν οὐδετέρων οὐσιαστικῶν εἶναι πάντοτε μακρό.

ιβ. Τὸ (-ι) καὶ τὸ (-υ) στὴν παραλήγουσα τῶν ρημάτων εἶναι βραχύ.

Ακολουθήστε μας

Log in

Ε! Πριν φύγεις...

Κάνε εγγραφή στο Newsletter της Φιλολογικής γωνιάς για να λαμβάνεις πρώτος νέα, κρυφό υλικό, ενημερώσεις και πολλά άλλα!